Công Giáo Là Gì? Đức Tin, Bảy Bí Tích Và Đời Sống Người Tín Hữu

Với người ngoài Công giáo, hình ảnh quen thuộc nhất có thể là nhà thờ, thánh giá, tiếng chuông hoặc dòng người dự lễ Chúa nhật. Với người tín hữu, những hình ảnh ấy gắn với một niềm tin cốt lõi: Thiên Chúa yêu thương con người, và Đức Giêsu Kitô giữ vị trí trung tâm trong lịch sử cứu độ.

Bởi vậy, muốn hiểu Công giáo cần đi từ đức tin đến đời sống, rồi mới nhìn lại các nghi lễ và hình thức bên ngoài. Một bức tượng, một lời kinh hay động tác làm dấu có ý nghĩa trong mối liên hệ với toàn bộ đời sống đức tin ấy, không phải những chi tiết đứng riêng để trang trí một không gian thiêng.

Công giáo trong gia đình Kitô giáo

Kitô giáo là tên gọi rộng cho những truyền thống đức tin đặt nền tảng nơi Đức Giêsu Kitô. Công giáo là một truyền thống trong gia đình ấy, cùng với những truyền thống khác như Chính thống giáo và các hệ phái Tin Lành. Vì thế, gọi mọi người tin Đức Giêsu là người Công giáo sẽ không chính xác.

Trong Công giáo, Giáo hội được hiểu như một cộng đoàn đức tin có tổ chức và sự hiệp thông. Giáo hoàng, các giám mục, linh mục, tu sĩ và giáo dân có những vai trò khác nhau, nhưng đời sống Giáo hội không chỉ là việc của hàng giáo sĩ. Người giáo dân sống đức tin ngay trong gia đình, công việc và những trách nhiệm với xã hội. Các đoạn 871–900 của Sách Giáo lý giải thích những vai trò và ơn gọi ấy. ¹

Vì sao Đức Giêsu Kitô ở vị trí trung tâm?

Người Công giáo không chỉ nhìn Đức Giêsu như một người thầy đạo đức. Theo đức tin Công giáo, Người là Con Thiên Chúa, Đấng cứu độ; cuộc đời, sự chết và sự phục sinh của Người là trọng tâm của Tin Mừng. Những tên gọi Giêsu, Kitô, Con Thiên Chúa và Chúa được Sách Giáo lý giải thích với ý nghĩa riêng. ²

Điều này giúp hiểu vì sao thánh giá xuất hiện ở trung tâm nhiều nhà thờ và vì sao những ngày tưởng niệm cuộc Thương khó, Phục sinh giữ vai trò quan trọng. Không thể hiểu toàn bộ các cử hành ấy chỉ như lễ hội theo mùa. Chúng gắn với điều cộng đoàn đang tuyên xưng về Đức Kitô.

Đối với người tìm hiểu, đây cũng là ranh giới giữa việc biết một tôn giáo đề cao những việc tốt và việc hiểu tôn giáo ấy đặt nền tảng niềm tin ở đâu. Lòng bác ái có vị trí rất lớn, nhưng không thay thế được toàn bộ nội dung đức tin.

Thiên Chúa Ba Ngôi có nghĩa là gì?

Công giáo tuyên xưng một Thiên Chúa trong Ba Ngôi: Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần. Không phải ba vị thần độc lập, cũng không phải một vị chỉ lần lượt đổi ba tên gọi. Sách Giáo lý gọi mầu nhiệm Ba Ngôi là trung tâm của đức tin và đời sống Kitô giáo. ³

Từ “mầu nhiệm” ở đây không đơn thuần chỉ điều bí ẩn để người ta đoán cho ra. Nó nói đến một thực tại đức tin vượt quá khả năng hiểu trọn của con người. Vì thế, các hình ảnh so sánh có thể giúp gợi ý, nhưng không thay được cách giải thích thần học.

Khi người Công giáo làm dấu và đọc lời nhân danh Cha, Con, Thánh Thần, động tác đó nối với lời tuyên xưng Ba Ngôi. Hiểu mối liên hệ này giúp người ngoài đạo thấy đó là một hành vi đức tin, không phải dấu hiệu may mắn được thực hiện theo thói quen.

Kinh Thánh và Sách Giáo lý được dùng thế nào?

Kinh Thánh là tập hợp các sách Cựu Ước và Tân Ước. Trong đời sống Công giáo, Kinh Thánh hiện diện ở phụng vụ, việc cầu nguyện và học hỏi đức tin. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo trình bày có hệ thống giáo huấn, dẫn chiếu Kinh Thánh cùng những nguồn của đời sống Giáo hội. ⁴

Hai loại sách vì thế không thay tên cho nhau. Khi một bài giảng nói “theo thánh sử Luca”, người nghe đang được dẫn đến một phần Kinh Thánh. Khi một bài học ghi số đoạn 1210, đó là cách tra trong Sách Giáo lý.

Người mới tìm hiểu có thể bắt đầu từ các sách Tin Mừng để làm quen với cuộc đời và lời dạy của Đức Giêsu, đồng thời đọc phần giáo lý giải thích câu hỏi mình đang có. Việc đọc có người hướng dẫn thường giúp tránh hiểu một câu theo nghĩa hoàn toàn tách khỏi đoạn văn và bối cảnh.

Bảy bí tích và những chặng đường đời sống

Bí tích có vị trí đặc biệt trong Công giáo. Sách Giáo lý liệt kê bảy bí tích và xếp chúng thành ba nhóm lớn: khai tâm Kitô giáo, chữa lành và phục vụ sự hiệp thông. ⁵

Rửa Tội gắn với việc bước vào đời sống Kitô hữu. Sách Giáo lý trình bày đây là nền tảng của đời sống bí tích và việc gia nhập Giáo hội, không chỉ là một nghi thức đặt tên cho trẻ nhỏ. ⁶

Thêm Sức và Thánh Thể tiếp nối đời sống khai tâm. Hòa Giải liên quan đến việc hoán cải và đón nhận sự tha thứ; Xức Dầu Bệnh Nhân chăm sóc người tín hữu trong tình trạng bệnh tật theo ý nghĩa bí tích. Truyền Chức Thánh và Hôn Phối gắn với những ơn gọi phục vụ và xây dựng sự hiệp thông.

Nhìn bảy bí tích theo các chặng đời giúp hiểu vì sao Công giáo không chỉ hiện diện trong một giờ lễ cuối tuần. Đức tin được nối với sinh ra, trưởng thành, lựa chọn ơn gọi, xây dựng gia đình, đối diện yếu đuối và bệnh tật.

Thánh lễ quan trọng vì điều gì?

Thánh lễ không chỉ là buổi gặp mặt để nghe giảng và hát chung. Đối với Công giáo, bí tích Thánh Thể ở trung tâm đời sống Giáo hội. Sách Giáo lý gọi Thánh Thể là nguồn mạch và chóp đỉnh của đời sống Kitô hữu. ⁷

Người dự lễ nghe Lời Chúa, cầu nguyện và tham gia cử hành của cộng đoàn. Việc rước lễ có ý nghĩa và điều kiện riêng; một người đến tham quan có thể hiện diện với thái độ tôn trọng mà không tự tham gia mọi phần như tín hữu đã được chuẩn bị.

Chính vì vậy, trước một nghi thức chưa hiểu, hỏi người phụ trách là điều tự nhiên. Không cần giả vờ biết, cũng không nên biến một buổi cử hành thành dịp tự do đi lại chụp ảnh chỉ vì kiến trúc nhà thờ đẹp.

Đức tin đi vào gia đình và việc đối xử với người khác

Giáo lý về lòng hiếu kính cha mẹ không chỉ yêu cầu những động tác lễ nghi. Phần giải thích điều răn thứ tư nói đến tình yêu, lòng biết ơn và trách nhiệm trong quan hệ gia đình. ⁸ Ở đây, đời sống đức tin gặp những việc rất cụ thể: chăm sóc người già, dạy con, giữ lời hứa và đối xử có trách nhiệm với người thân.

Một tôn giáo không được hiểu đầy đủ chỉ qua số lượng nhà thờ hoặc lễ hội lớn. Điều người tín hữu cố gắng sống trong ngày thường cũng quan trọng: cách sử dụng tiền bạc, cách cư xử với người yếu thế, việc tha thứ và trách nhiệm với điều mình đã làm.

Điều đó không có nghĩa mọi người mang danh Công giáo đều hành xử hoàn hảo. Giữa giáo huấn và sự thực hành luôn có những điều mỗi người phải học và sửa đổi. Khi tìm hiểu, cần phân biệt điều Giáo hội dạy với hành vi của một cá nhân cụ thể.

Người Công giáo hiểu sự chết và sự sống lại ra sao?

Giáo lý Công giáo tuyên xưng sự sống lại của người chết và sự sống đời đời trong tương quan với sự phục sinh của Đức Kitô. Các đoạn 988–991 trình bày rõ nền tảng này. ⁹

Đó không phải một cách gọi khác của luân hồi. Dù đều đối diện câu hỏi về cái chết, hai hệ thống có những quan niệm khác nhau về con người và sự sống sau khi chết. Hiểu sự khác nhau ấy giúp việc trao đổi giữa người khác đạo bớt rơi vào tình trạng dùng từ của bên này để giải thích sai niềm tin của bên kia.

Với người mới tìm hiểu Công giáo, có thể bắt đầu bằng câu hỏi về Đức Giêsu, đọc các sách Tin Mừng và trò chuyện với một giáo xứ. Sự hiểu biết thường đi từng bước, từ điều đang thắc mắc đến cách cộng đoàn sống và giải thích đức tin của mình.

Tài liệu tham khảo

1. Giáo lý Công giáo — Các tín hữu, hàng giáo phẩm và giáo dân
2. Giáo lý Công giáo — Và tin kính Đức Giêsu Kitô
3. Giáo lý Công giáo — Ba Ngôi, các đoạn 232 trở đi
4. Tòa Thánh — Catechism of the Catholic Church
5. Giáo lý Công giáo — Bảy bí tích, các đoạn 1210–1211
6. Giáo lý Công giáo — Bí tích Rửa Tội
7. Giáo lý Công giáo — Bí tích Thánh Thể
8. Giáo lý Công giáo — Điều răn thứ tư
9. Giáo lý Công giáo — Sự sống lại của thân xác, các đoạn 988–991

Đọc thêm

• Tin Lành là gì? Đức tin, Kinh Thánh và đời sống hội thánh
• Chùa Việt: Không gian thờ Phật, nếp đi chùa và đời sống tu học
• Tín ngưỡng dân gian Việt Nam: Từ bàn thờ gia tiên đến hội làng

Chuyên mục Tín ngưỡng & Tôn giáo · Về cách biên soạn